Oorzaken van brand in huis, en wat ze achterlaten

Bij een brand wordt de oorzaak onderzocht om te bepalen wat er is misgegaan en of er iemand aansprakelijk is. Maar de oorzaak vertelt ook iets anders, en daar kijkt bijna niemand naar: wat er precies verbrand is, bepaalt wat voor rook er is vrijgekomen en dus wat er nu in het pand ligt. Bij het verbranden van kunststoffen komen volgens het RIVM onder meer zoutzuur en dioxinen vrij. Bij hout en papier gebeurt dat niet.

Dat verschil is niet academisch. Chloridehoudend roet trekt vocht aan en vormt zoutzuur, en dat vreet door op metaal, contacten en printplaten zolang het erop ligt. Een brandje in een meterkast of bij een accu kan daardoor meer blijvende schade aan de rest van het huis opleveren dan een grotere brand van alleen hout. Wie weet wat er gebrand heeft, weet waar de klok het hardst loopt.

De meterkast is de laatste jaren een drukke plek geworden. Warmtepompen, zonnepanelen, thuisbatterijen en laadpalen zijn er in korte tijd bijgekomen, vaak in woningen waarvan de installatie daar niet op ontworpen is. Het Nederlands Instituut Publieke Veiligheid onderzocht dat en constateerde dat de installatie van duurzame elektrische apparatuur nogal eens tekortkomingen vertoont, waardoor er een verhoogd brandrisico ontstaat.

Opvallend in dat onderzoek: de tekortkomingen zitten vooral in bestaande woningen en veel minder in nieuwbouw. Het NIPV wijt dat verschil aan de regelgeving en aan de vakbekwaamheid van installateurs. Voor een bewoner is dat lastig te controleren, want een meterkast ziet er van buiten altijd hetzelfde uit.

Het aantal thuisbatterijen groeit hard, en dat is voor de hulpdiensten een nieuw type incident. Het NIPV beschrijft dat een brand met een thuisbatterij sneller en heftiger kan verlopen dan een gewone woningbrand, en dat thermal runaway, een oncontroleerbare kettingreactie in de accu, moeilijk te voorspellen is. Ook belangrijk: het uitzetten van de elektrische installatie via de meterkast garandeert niet dat de thuisbatterij spanningsloos is.

Voor de fase daarna betekent dat twee dingen. Ten eerste is er vaak veel bluswater gebruikt, omdat de brandweer zich richt op koelen en op het voorkomen van uitbreiding. Water en roet samen versnellen de corrosie. Ten tweede kan er ook na de brand nog spanning staan, dus de volgorde is hier niet onderhandelbaar: eerst een installateur of de leverancier die vaststelt dat het veilig is, dan pas schoonmaken.

Bij zonnepanelen is de precieze oorzaak volgens Brandweer Nederland niet altijd bekend, maar er zijn wel veelvoorkomende oorzaken: oververhitte zonnecellen na een defect, slecht op elkaar aansluitende kabels en stekkers of het gebruik van te dunne draden, oververhitte omvormers, en het ontbreken van ventilatie achter de panelen waardoor de dakisolatie kan ontbranden. Dat laatste speelt vooral bij indaksystemen.

Wat een zonnepanelenbrand bijzonder maakt is de locatie. Het begint op het dak, dus de constructie en de dakisolatie zijn erbij betrokken en het pand staat daarna vaak open. Regen erbij betekent water in de isolatie en in de verdieping eronder, en dan loopt een brandschade over in een waterschade. Ook hier geldt dat een installatie op het dak spanning kan blijven leveren zolang er licht op valt.

Van alle elektrische apparaten zijn wasdrogers volgens Brandweer Nederland het meest brandgevaarlijk. De reden is simpel: bij het drogen komen veel pluizen vrij, en pluis in combinatie met een verwarmingselement is een bekende brandoorzaak. Het advies is dan ook om de filters altijd goed schoon te maken, en de pluizenfilters en de afvoerslang na elk gebruik te reinigen.

Een apparaatbrand blijft vaak beperkt tot het apparaat zelf, en daardoor wordt de schade eromheen onderschat. De rook uit een wasdroger, vaatwasser of koelkast bevat kunststof en isolatiemateriaal en verspreidt zich vanuit de bijkeuken of de meterkast door het hele huis. De machine is vervangen, maar de vervuiling in de rest van het pand blijft.

• Vertel de calamiteitendienst wat er heeft gebrand, niet alleen waar. Dat bepaalt de aanpak.
• Was er kunststof, kabelwerk of een accu bij betrokken, meld dat expliciet: metaal en elektronica krijgen dan voorrang.
• Bij een accu, thuisbatterij of zonnepaneleninstallatie eerst laten vaststellen dat het spanningsloos en veilig is.
• Stook niet warm en poets niets voor, ook niet als de schade klein lijkt.
• Laat vastleggen wat er is aangetroffen voordat er iets wordt weggegooid of vervangen.